Borderline kiilik ve tedavisi
Aa覺dakilerden en az besinin varl覺覺 ile birlikte ,gen癟 erikinlik d繹neminde balayan , kiilerle olan ilikilerde, kendilik alg覺s覺nda ve duygulan覺mda tutars覺zl覺klar ve ani d羹rt羹sel davran覺larla karakterize bir durumdur.
1-Ger癟ek ya da varsay覺labilecek , olas覺 bir terk edilmeyi 繹nlemek i癟in 癟覺lg覺nca 癟aba harcamak.
2-Kars覺s覺ndakileri a覺r覺 b羹y羹t羹p, g繹klere 癟覺karma ve a覺r覺 deersizletirip, g繹zden d羹羹rerek, yerin dibine sokma gibi bakalar覺na a覺r覺 deer.deersizlik verme ile giden tutars覺z ilikiler
3-Kimlik karmaas覺 denilen kendini alg覺lay覺覺nda, arkadal覺k, cinsel durum ya da 繹nem verilen k羹lt羹rel- ahlaki deer anlay覺覺nda deikenlikler
4-Kendine zarar verme olas覺l覺覺 fazla olan ,2 ya da daha 癟ok durumda sonunu d羹羹nmeden, aniden yap覺lan eylemler (aniden 癟ok para harcama, madde kullan覺m覺,h覺zl覺 ve tehlikeli ara癟 kullanma, birden a覺r覺 yemek yeme, 繹nceden d羹羹n羹lmeyen uygunsuz cinsel davran覺lar) .
5-Tekrarlayan bir ekilde intihar giriimleri, intihar tehditleri, kendi kendine zarar verme (b覺癟ak,jilet vs. ile kendi cildini kesme, sigara ile yakma, kafas覺n覺 , yumruunu sert yerlere vurma gibi)
6-Duygu durumunda a覺r覺 tepkililie bal覺 olarak s羹rekli duygusal deikenlik hali (saatler i癟inde deien surelerde birbirini izleyen 繹fkelilik, 羹z羹nt羹, kayg覺, sevin癟 d繹nemleri)
7-Kiinin kendisini s羹rekli olarak bolukta hissetmesi .
8-fkeye hakim olamama (kavga etme, y羹ksek sesle hakaret,癟ilik atma eya k覺rma gibi).
9-Stresle ilikili gelip ge癟ici kendine k繹t羹l羹k yap覺laca覺 d羹羹nceleri ya da dissosiyatif belirtiler
Rahats覺zl覺覺n asal 繹zellii kar覺l覺kl覺 birebir ilikilerde , kendilik alg覺s覺 (kendine bak覺 , kendini kabul edi ve kendini sergileyi) ve duygulan覺mda tutars覺zl覺k ile ilikileri etkileyebilen ani hesaps覺z davran覺lard覺r.
Bu kiilerde s羹rekli bir ayr覺l覺k ve reddedilme fikri yaand覺覺 i癟in bu gibi bir durumun izlenimi edinildiinde duygulan覺m, kendilik hissi ve davran覺larda 繹nemli farkl覺l覺klar yaan覺r.Ayr覺l覺k ya da planlananlar覺n olumamas覺 durumlar覺nda youn 繹fke ve dier belirtiler yaan覺r. Yaln覺z baslar覺na olmaya dayanamaz ve birilerinin varl覺覺na gereksinim duyarlar. Bu yaln覺zl覺覺 繹nlemek i癟in intihara yeltenebilirler.
Birebir ilikilerinde 繹zellikle kars覺 cinsten kiilere s羹rekli balanma, onlar覺 bir eski yunan tanr覺 ya da tanr覺癟alar覺 gibi g繹r羹p y羹celtirler. 襤likilerine 癟ok b羹y羹k iddia ve hedeflerle baslar, gerektiinden fazla 繹zel hayatlar覺n覺 payla覺r, kar覺l覺覺nda aynisini beklediklerinden du k覺r覺kl覺覺na urarlar.Bu kez onlar覺 daha 繹nce oturttuklar覺 tahtlar覺ndan indirip g繹zlerinden d羹羹r羹rler. Bu nedenle arkadal覺klar覺 gelip ge癟ici ve f覺rt覺nal覺 bir seyir izler.
Hedefleri, inand覺klar覺 deerler, arkada yap覺lar覺, cinsel eilimleri, benimsedikleri g繹r羹ler ,mesleki heves ve ama癟lar覺 deikendir.
Devaml覺 olarak kendilerini bolukta hissettikleri i癟in ura覺p, oyalanacak bir eyler ar覺yor gibidirler. Kars覺 taraftan beklediklerini bulamad覺klar覺nda 繹fkelerini sergiler, sonras覺nda bundan dolay覺 su癟luluk, pimanl覺k, utan癟 duygular覺 yasar ve kendilerini deersiz , zay覺f, kotu hissederler.
Bu kiiler i癟in insanin kendi kendine ettiini 7 mahalleli etmez s繹z羹 癟ok uygun d羹er.Kendilerine maddi ve manevi ac覺dan zarar verir, balad覺klar覺n覺 bitiremezler, y羹z羹p kuyruuna gelseler bile.
Youn stresli d繹nemlerde halusinasyon dediimiz varolmayan ses,g繹r羹nt羹 vs. gibi alg覺lar,kendi v羹cuduna ve 癟evreye yabanc覺lama g繹r羹lebilmektedir.
Kendileri yada 癟evreye yabanc覺lama yasayabilirler. Kiisel ilikilerinden ziyade kendilerini terletmeyeceklerini ve gerekli kar覺l覺覺 alabileceklerini d羹羹nd羹kleri sanal eyler, cans覺z nesneler, ya da hayvanlar 羹zerinden doyum salamaya 癟al覺覺p, kendilerine g羹venli bir liman oluturabilirler.
Eitim ve evlilik hayatlar覺 f覺rt覺nal覺 bir denizde filikayla yolculuk gibidir. Ayr覺l覺k,boanma ve tekrar bir araya gelmeler g繹r羹lebilir.
Elik eden bozukluklar:
-Depresyon ve distimi
-Alkol-madde kullan覺m bozukluklar覺
-Yeme bozukluklar覺
-Travma sonras覺 stres bozukluu
-Dissosiyatif kimlik bozukluu
-Dier kiilik boz.
Toplumda g繹r羹lme oran覺:
Genel n羹fus i癟inde % 2-3 oran覺nda g繹r羹lmektedir. Arat覺rmalara g繹re hastanede yatanlar aras覺nda %19 ; ayaktan tedaviyi s羹rd羹renler aras覺nda % 11 oran覺nda olduu g繹zlenmitir.
Rahats覺zl覺覺n cinsiyet- kal覺t覺m 繹zellikleri :
Toplum geneli ile kar覺lat覺r覺ld覺覺nda rahats覺zl覺k g繹sterenlerin 1. derece yak覺nlar覺nda be kat daha fazla g繹r羹ld羹羹 saptanm覺t覺r.Ailede madde ba覺ml覺l覺覺 ,antisosyal k.b. ve depresif bozukluklara kars覺 da daha y羹ksek bir risk vard覺r.
Rahats覺zl覺覺n olu sebepleri:
Rahats覺zl覺ktaki merkezi serotonin ilevindeki azalman覺n 繹fkeli ve d羹rt羹sel davran覺larla ilikili olabilecei d羹羹n羹lm羹t羹r.
Bir baka g繹r羹e g繹re de 癟ocuk gelimesinde 1,5-2,5 yas aras覺 donemde 癟ocuun ayr覺lma ve kendi bas覺na davran覺lar sergileyebilme 癟abalar覺na annelerinden gelen cezaland覺r覺c覺 tav覺rlar覺n iddetli ayr覺l覺k korkular覺na yol a癟t覺覺 繹ne s羹r羹lm羹t羹r.
Gene benzer bir g繹r羹e g繹re 癟ocuk- ebeveyn ilikisinin erken d繹nemlerindeki bozukluklar ( 癟ocuun yeterli dikkate al覺nmay覺p, hislerini ve davran覺lar覺n覺 g繹zard覺 etmek 癟ocukta uygun, olumlu ve sabit bir benlik hissi olumas覺n覺 繹nleyecek ,s羹rekli destee gereksinim duyacakt覺r. Ailede duygusal payla覺m覺n olmamas覺 , aile i癟i youn 癟at覺malar, k羹癟羹k yaslarda ana-baba kayb覺, ayr覺l覺覺, 癟ocuun yasad覺覺 fiziksel ve cinsel tacizler rahats覺zl覺a eilim oluturur.
Ailesel 繹zellikleri:
Bu kiilerin ailelerinde erken donemde ebeveyn kayb覺,travma tik ayr覺lmalar ya da her ikisi y羹ksek oranda bulunmaktad覺r.
Genellikle her iki ebeveynde de belirgin bir ekilde psikiyatrik sorun vard覺r. Annelerde karas覺zl覺k ve depresyon g繹zlenirken;babalar ya meydanda yoktur ya da karakter itibariyle yoktur yada bozuktur.
Aileler sald覺rgan davran覺lar, alkolizm, fiziksel ya da cinsel tacizler (ki bunlar hastaya da uygulanm覺t覺r) nedeniyle y覺pranm覺 veya par癟alanm覺t覺r. Rahats覺zl覺k boanm覺 ya da evlatl覺k verilmi ailelerde daha fazla saptanm覺t覺r.
Hastal覺覺n sureci:
Rahats覺zl覺k gen癟lik donemi 繹ncesinde konuya dikkat verememe, 繹renme g羹癟l羹kleri ve toplumsal 癟ekilme, sosyal ortamlardan soukluk ile kendini g繹stermektedir. Gen癟lik d繹neminde t羹m yak覺nmalar balamakta, yari say覺da vaka ise 40烽ar覺ndan sonra d羹zenli bir cevre ve is hayat覺na kavuabilmektedir. Bununla birlikte 癟ou eitimini tamamlayamamakta, islerini kaybedip, evliliklerini ya da birlikteliklerini s羹rd羹rememektedir.
Rahats覺zl覺kta intihar tehditleri 繹nemsenmelidir. Bu grup hastalarda % 8-10 oran覺nda intihar sonucu olum g繹r羹lmektedir.
Tedavi:
Bu kiilerin uzun sureli bireysel psikoterapiden faydalan覺rlar Bireysel terapide bilisel- davran覺癟覺 terapi yan覺nda duygulan覺m dalgalanmalar覺 ve ani d羹rt羹sel davran覺lar i癟in ila癟 tedavileri uygulanabilmekte, intihar eiliminin olduu youn gerilim d繹nemlerinde k覺sa sureli hastanede yatakl覺 tedavi uygun olmaktad覺r. Kiiler grup terapisinden faydalanabilmektedirler.