İshal;barsakta peristaltik hareketlerin artması, emilimin ve sekresyonun azalması dışkı miktarının fazlalaşması ile günlük dışkı sayısının artması ve dışkı kıvamının bozularak yumuşak sıvı bir görünüm alması olarak tanımlanmaktadır.Günde 3 kezden fazla sayıda dışkılama ishal olarak kabul edilmektedir ancak;yenidoğan döneminde ilk 15 günlük dönemde günde 5-6 kez dışkılama olabilir. Bu ishal değil geçiş kakası olarak kabul edilir. İlk yaşın sonuna kadar dışkı sayısı genellikle 2-3tür. Anne sütü alan çocuklarda dışkı sayısı fazla kıvamı yumuşaktır.
Yenidoğan ve süt çocuklarında ishal daha kolay oluşur ve ağır seyreder.Bu durum ilk aylarda ki çocukların besin bileşimlerindeki değişikliklere kolay uyum gösterememeleri ayrıca,ishal yapan pek çok patojen mikroorganizmalara henüz bağışıklık kazanmamış olmaları ile açıklanmaktadır.
İshal nedeniyle dünyada her yıl 3 milyondan, Türkiye’de de 20 binden fazla çocuk yaşamını yitirmektedir.
İshalde vücuttan yüksek oranda su ve tuz kaybedilir. Vücut normalde gereksinimi olan su ve tuzları, yiyecek ve içecekler yoluyla alır ve dışkı, idrar, terleme ve solunum yoluyla dışarı atar. Hasta ne kadar çok sulu dışkı yaparsa o kadar fazla su ve tuz kaybeder. İshalle birlikte görülen kusma da bunu arttırır. Vücuttan su ve tuz kaybı bebek ve çocuklarda, hava sıcak ise hastanın ateşi varsa daha hızlı oluşur.
İshalde vücutta oluşan değişiklikler;
-İştahsızlık
-Bulantı,kusma
-Ateş
-Malnütrisyon
-Kayıpların karşılanmaması
-Su ve elektrolit kaybı —–DEHİDRATASYON———-ÖLÜM
Peki nedir dehidratasyonun belirtileri?
-İçine çökmüş kuru gözler
-Kuru ağız
-Hızlı zayıf nabız
-Ani kilo kaybı
-Az ve koyu sarı idrar ya da idrar çıkaramama
-Deri elastikiyetinin kaybedilmesi
-Süt çocuklarında bıngıldağın çökmesi
Dehidratasyonun Önlenmesi
-Bol su ve sıvı besinlere devam edilmelidir.
-Sık aralıklarla beslenmelidir.Katı besinlere geçilmişse;pirinç lapası,haşlanmış patates,yoğurt,elma,havuç verilebilir.
-Çocuğa ORS (oral rehidratasyon sıvısı) verilmelidir.Her dışkılama sonrası; -<2 yaş ise 1 çay bardağı
->2 yaş ise 2 çay bardağı verilmedilir.
-Yetişkine alabildiği kadar verilebilir.
ORS sıvısı elektrolit ve glukozu sağlayan bir karışımdır.Sağlık ocaklarından ücretsiz temin edilebilir.Gözlerde çöküklük, ağız kuruluğu olan orta derecede sıvı kaybı olan çocukların tedavi planının bir sağlık merkezinde yapılması daha uygundur.
İshalli Çocuğun Beslenmesi
-Uygun ve dengeli beslenme komplikasyonları azaltacaktır.
-Ors yanında;açık çay,tuzlu ayran,meyve suları,yoğurt ve yoğurtlu çorbalar,anne sütü alıyorsa anne sütüne devam edilmelidir.
-Su tutucu özelliği olan besinlere ( nişasta ve nişastalı besinler,patates,pirinç,vs) beslenmesinde yer veriniz.
-Meyvelerden ayva,elma,muz ve şeftaliyi tercih etmeli,kabukları ile tüketilmemelidir.
-Şeker,kayısı,erik mümkün olduğunca kullanılmamaya çalışılmalıdır.
-İshalli çocukta susuzluk belirtisi olmasa bile su ve sulu besinler daha fazla verilmelidir.
-Anne sütünün önemi geçiştirilmemelidir.—antienfektif özellikleri nedeniyle ishalden koruyucu niteliktedir
—osmolaritesi düşüktür ve laktoz içermesine rağmen iyi tolere edilebilir.
—emilimi ishal sırasında bozulmaz
—içerdiği büyüme faktörleri mukoza onarımını hızlandırır.
İshalden korunmak için uyulması gereken kurallar
-İshalin en önemli ve en sık nedeni mikroorganizmalardır. Kirli eller temiz olmayan besinler ve içeceklerle barsağa taşınırlar bu nedenle hijyene dikkat edilmelidir.
-İçme suyunun temiz olmasına dikkat edilmelidir. Bebeklere verilen suyun mutlaka kaynatılması, büyükler için klorlu değilse kaynatılması gerekmektedir.
-Anne sütü verilmeye devam edilmelidir.
-Sebze ve meyveler bol su ile yıkanmalıdır.
-Yiyecekleri hazırlamadan önce çocuğu beslemeden önce tuvaletten önce ve sonra eller su ve sabunla yıkanmalıdır.
-Besin zehirlenmelerini önlemek için;besinleri hazırlama,pişirme ve saklama tekniklerine uygun tüketmek gereklidir.
Ülkemizdeki bebek ve çocuk ölümleri nedenleri arasında önemli bir yer tutan ishale bağlı ölümleri azaltmak amacı ile, Sağlık Bakanlığı 1986 yılından beri ülke genelinde İshalli Hastalıkların Kontrolü Programını yürütmektedir. İshal ölümleri çocuk ölümleri içerisinde ikinci sıradan yedinci sıraya gerilemiştir.Sağlık bakanlığına bağlı sağlık kuruluşlarında 0-5 yaş grubu çocuklardaki ishalli hastalıklarda olabilecek dehidratasyonunu önlemek üzere ücretsiz ORS desteği sağlanmaktadır. Bu tedavi şansını, hem de bireylerin sağlık kuruluşlarını kullanımını arttırmaktadır.
İshalli yetişkin bir kişinin bir günlük örnek yemek listesi
SABAH: Çay,az yağlı beyaz peynir,beyaz ekmek
KUŞLUK/İKİNDİ/GECE:Tuzlu ayran veya yoğurt veya kabuksuz elma/şeftali
ÖĞLE/AKŞAM:Et yemeği (ızgara,haşlama veya fırında pişirilmiş),haşlanmış patates,yoğurt,beyaz ekmek,az yağlı peynirli makarna veya sade pirinç pilavı
Diyetisyen
F.İnayet CİHANGİR