Yaz İshallerinden Korunun İshal Nedir?
İshal, dışkının miktarında, su içeriğinde ve sıklığında artış olarak tanımlanır. Başka bir deyişle günde üç kez veya daha fazla, yumuşak kıvamlı ya da sulu dışkılamadır. Çoğu zaman beraberinde bulantı, kusma ve karın ağrısı gibi belirtiler de olabilir.
İshal nedenleri nelerdir?
İshal mikrobik ya da mikrobik olmayan birçok nedenle ortaya çıkabilir. En sık karşılaştığımız ishal tipi, özellikle yaz aylarında artış gösteren mikrobik kökenli ishallerdir. Mikrobik ishaller, yiyecek ve içeceklere bulaşmış mikropların veya salgıladığı toksinlerin bağırsak sistemine girmesiyle oluşur. Bunlar;
Bakteriyel enfeksiyonlar: (Tifo,Dizanteri, Kolera, bazı Salmonella ve E.coli türleri vb.)
Virüsler ( Özellikle çocuklarda rota virüs ishale sebep olmaktadır. Hepatit virüsleri de i ishal yapabilmektedir.)
Parazitler (Amip, giardia vb) ‘dir.
Mikroplar dışında; başta antibiyotikler olmak üzere çeşitli ilaçlar, çeşitli mide-barsak hastalıkları, bazı hormonal hastalıklar ve bazı gıdaların kendisi de ishale neden olabilir.
Neden Özellikle Yaz Aylarında Bu Tür Şikayetler artıyor?
Yaz aylarında artan hava sıcaklığı, gıdaların içinde mikropların çoğalmasını hızlandırıyor.
Yaz mevsiminin gelmesi ile birlikte seyahatlerin artması ve beslenme düzeninin değişmesi de ishallerin artmasına neden oluyor.
Bir başka neden de sineklerin yaz aylarında ortaya çıkması ve çöp-pislikle yiyecekler arasında mikrop taşıyan bir köprü oluşturmasıdır.
Yaz İshalleri Nasıl Ortaya Çıkar?
Doğada özellikle insan ve hayvan dışkılarıyla kirlenmiş sularda yaşayan, ishale neden olan mikroplar bulunur. Bunlar kanalizasyon karışan durgun sular, ilaçlanmamış içme ve kullanma sularında uzun süre canlı kalarak çoğalabilirler. Bu mikroplu suların içilmesi ve bu sularla yıkanmış meyve ve sebzelerin tüketilmesiyle kişi mikrobu alır. Ayrıca ishal olan bireyler de dışkılarıyla çevreye bulaştırırlar. Dışkıyla bulaşmış ellerin ağıza götürülmesiyle de ishal gelişebilir.
Yaz İshallerinin Belirtileri Nelerdir?
En önemli belirti, dışkılama sayısının artması ve dışkı vasfının değişmesidir. Dışkı, cıvık görünümde olabileceği gibi, sümüksü ve iltihaplı veya su gibi olabilir. Dışkı miktarı ve su içeriği, ince barsaklarda hastalık yapan parazit ve bakterilerin ishallerinde fazladır, kalın barsakta hastalık yapanlarınkinde ise azdır; ayrıca bunlarda dışkılama sayısı diğerlerine oranla daha fazladır Kalın barsakta ishale neden olan bakterilerin bir kısmı ve bazı parazitler dışkının iltihaplı, sümüksü görünmesine, aynı zamanda barsak duvarını da zedeleyerek damarların kanamasına neden oldukları için, kanlı olmasına da neden olurlar. Dışkının böyle kanlı ve iltihaplı olması dizanteri olarak adlandırılır. Nedenlerinden birisi Şigella denilen bakteri, bir diğeri amip denilen protozoondur.
İshalle birlikte bulunan diğer belirtiler karın ağrısı, karında buruntu hissi, bulantı ve kusmadır. İltihabi durumlarda bunlara ilaveten yüksek ateş karşımıza çıkar.
İshal ile vücutta su ve tuz kaybı olur. Özellikle çocuklarda ve yaşlılarda ciddi sonuçlar doğurabilir. Dehidratasyon olarak bilinen bu durumun belirtileri; dilin kuruması, gözlerin içe çökmesi, susama hissi, idrar miktarında azalma, halsizlik, sersemlik hissi ve idrar renginde koyulaşmadır.
Hangi Durumlarda Doktora Başvurulmalıdır?
Sulu dışkılama sayısında artma varsa,
Kanlı ve/veya mukuslu ishal varsa,
Şiddetli karın ağrısı,
Yüksek ateş, titreme varsa,
3 gün içinde ishalde azalma olmuyorsa,
Tekrarlayan kusmalar varsa,
Aşırı susama, çökmüş gözler, kuru deri, kalp hızı artışı, dalgınlık ve bebeklerde bıngıldak çöküklüğü gibi aşırı sıvı kaybı belirtileri varsa mutlaka doktora başvurulmalıdır.
İshal Olunca Neler Yapmalıyız?
İlk tedbir olarak sıvı alımının arttırılması ve uygun diyetle beslenmenin sürdürülmesi gerekir. İshalde önerilen diyet şöyledir:
Haşlanmış patates/ patates püresi, yağsız çorbalar, yoğurt, yağsız makarna ve pirinç pilavı, haşlanmış yağsız et ve tavuk, yağsız ızgara köfte, yağsız peynir, ekmek, şeftali, elma ya da havuç püresi, muz yenilebilir. Sıvı olarak da kaynatılmış su, ayran,şekersiz açık çay, şekersiz elma kompostosu, asidi alınmış maden suyu içilmelidir.
Bebeklerde eğer anne sütü alıyorsa emzirme sıklaştırılarak anne sütüne devam edilir. Anne sütü almayan bebeklerde her zamanki mamasına devam edilir, 6 aydan büyük ve katı gıda alan çocuklara ek olarak ishal diyetinde önerilen diğer gıdalar verilir. Çocuk her 3-4 saatte bir (günde 6 defa ) azar azar beslenmelidir, ishal durduktan sonra da 2 hafta süreyle her gün bir öğün fazla beslemek gerekir.
İshalde kaybedilen su ve tuzu geri koymak için eczane ve sağlık ocaklarından temin edebileceğimiz ya da evde hazırlayacağımız Oral Rehidratasyon Sıvısı (ORS) içilebilir: Bir litre kaynatılmış soğutulmuş suya 1 çorba kaşığı şeker, 1 tatlı kaşığı sofra tuzu ve 1 çay kaşığı karbonat konularak karıştırılır. Her ishalli dışkıdan sonra, 2 yaşın altındaki çocuklara 1/2-1 çay bardağı, 2 yaşından büyüklere 1/2-1 su bardağı bu sıvıdan verilmesi önerilmektedir. Ancak orta derecede ve ağır sıvı kaybı olan çocukların tedavi planının bir sağlık merkezinde yapılması daha uygundur.
Sağlık Kuruluşunda Neler Yapılacaktır ?
Sağlık kuruluşunda, şüphelenilen gıdaların ve suyun olup olmadığı ve ne zaman tüketildiği, ishalin ne zaman başladığı, karın ağrısı, ateş, dışkıda iltihap ve/veya kan olup olmadığı, yakınımızda başka hasta insanların olup olmadığı sorulacak; muayenenin ardından dışkı tahlili ve kültürü, kan sayımı ve gerekirse diğer kan tetkikleri istenecektir. Tüm verilere göre hekim tedaviye karar verecektir
İshal Tedavisi Nasıl Yapılır?
Sıvı ve tuz kaybının fazla olmadığı ishallerde, hastalar hastaneye yatırılmadan uygun diyetle ayakta tedavi edilir. Dizanteri vakaları, kolera ve fazla su/tuz kaybı hastaneye yatış gerektirir. Antimikrobiyal tedavi gereken bakteriyel ve protozoal ishallerinde uygun tedavi başlanır. İshal düzelene kadar yağsız ve posasız gıdalarla, ishal diyeti uygulanır ve hastanın ağızdan bol sıvı alması sağlanır.
Doktora danışmadan herhangi bir antibiyotik , ishal kesici ilaçlar ya da kusma önleyici ilaçlar kesinlikle kullanılmamalıdır.
Yaz İshalleri Nasıl Seyreder?
İshallerin çok büyük kısmı kısa bir sürede iyileşmektedir. Antibiyotik kullanımına genellikle ihtiyaç olmamakta ve hastalık kendini sınırlamaktadır. Ancak çok sınırlı durumlarda (içinde kan-mukus olan, yüksek ateş ve şiddetli karın ağrısı ile giden ishal vakalarında) antibiyotik kullanımı gerekmektedir. Uygun tedaviyle de hemen hepsinde iyileşme tamdır. Ancak mikroplu ortamla temas devam ediyorsa, gerekli tedbirler alınmadıysa ishalin tekrarlama şansı her zaman vardır.
Yaz İshallerinden Korunma Yolları Nelerdir?
Kişisel temizliğe dikkat edilmeli, özellikle her fırsatta elleri yıkamalıyız.
Özellikle kaynağı bilinmeyen , açıkta satılan veya dağıtılan, denetimsiz içme suları ile bu sularla yıkanmış sebze ve meyveleri tüketmemeliyiz.
Yiyeceklerin taze olmasına, paketlenmiş olarak pazarlanan yiyeceklerin üzerindeki son kullanma tarihinin geçmemiş olmasına dikkat edilmelidir.
İyi ambalajlanmamış, üzeri açıkta satılan gıdalar, pişirilmemiş ya da az pişirilmiş gıdalar, pastörize olmayan süt ve süt ürünleri güvenli değildir, bunlar tüketilmemelidir.
Genel kullanıma açık tuvaletleri kullanırken dikkatli olup, sık sık el yıkamayı unutmamalıyız .